KİTABIN YAYIM MAKSADI: Tarihi olaylara bir başka açıdan bakmak

KİTABIN ÖZETİ:
Can Dündar, “Gölgedekiler” adlı çalışmasında tarih kitaplarında adları yazılmayan fakat tarihimizin önemli unsurları olan gizli kahramanların yaşamlarını, özverilerini, sadakatlerini, aşklarını, dostluklarını, tarihten kesitler alarak, halk gözüyle anlatan bir çalışma ile karşımıza çıkıyor. Ülkemizde tarih yazıcılığı iki biçimde kitaplara yansıyor. Birincisi Osmanlı’dan günümüze kadar uzanan, aldığı altın karşılığı padişahın yanında bulunan, ona övgüler yağdırarak tarih yazdığını zanneden tarih yazarlığı, ikincisi de toplumun kendi içerisinden çıkıp özel yeteneklere sahip dahiyane önderleri gözardı edip tarihi öndersiz kendiliğinden halk hareketleri şeklinde gören anlayış. Can Dündar, bu iki anlayış arasında bir köprü kurarak, Önder’e saygıyı hiç elden bırakmadan Kurtuluş Savaşının isimsiz kahramanlarını belgelere ve tanıklara dayanarak tarih sahnesinde yerlerine oturtmaya çalışıyor.
Kitapta Atatürk’ün yanında yer almış bu insanların yaşamlarına yer verilmiş ve onların gündelik yaşamlarının fotoğrafı çekilmeye çalışılmış. Bu çalışmada bahis konusu yapılan kişiler ve olaylardan bazıları:
1. Çanakkale Savaşında ölen binlerce askerlerin kahramanlıkları (Ali Onbaşı, Mustafa Çavuş gibi) ve şehit oluşlarI; yerini bile bilmedikleri Türkiye’nin Çanakkale topraklarına savaşmaya gelen binlerce Anzak askerin bu kahramanlıklar karşısında hayrete düşmeleri, sağ kalanların bunu hatıralarında, mektuplarında yansıtmaları, Çanakkale’nin geçilmez oluşunun tüm dünyaya gösterilmesi ve bu savaşla birlikte yüzyıla damgasını vuran dahiyane Gazi’nin ortaya çıkışı ve işgallerle karşılaşmış halklara yol gösteren bir öncü olarak parlamaya başlaması,
2. Kurtuluş Savaşına girişecek halkın yoksulluğu, emperyalist kuşatmayı kırabilmek için yüzyıllarca birbiriyle savaşmış Türk ve Rus halklarının yakınlaşması, Gazi’nin yeni kurulmuş Sovyetler Birliği’nden yardım almayı planlaması; fakat bunu yaparken de içteki ve Rusya’da örgütlenmiş durumdaki sol muhalefetin dizginlenmesi için kullanılan taktiksel yöntemler, hayalperest Enver Paşa’nın bertaraf edilmesi, Sovyetler’den yeni kurulmuş Cumhuriyetimizin topladığı dış yardımın %80’ini geçen miktarda büyük bir yardımın sağlanması,
3. T.B.M.M.’nin kurulması, ordunun kurulmadan meclisin kurulmasının, Gazi’nin cumhuriyete, demokrasiye, hukuka ve kurumlaşmaya ne kadar önem verdiğini göstermesi; meclis kurulduktan sonra zor şartlar altında girişilen devrimler ve o koşulların çarpıcı fotoğrafları,
4. Bir yandan Atatürk’ün yanında bulunan, evini temizleyen, yemeğini yapan, yalnızlığını paylaşan, fakat aşkına karşılık bulamadığından kendini öldüren Fikriye Hanım, diğer yandan da onunla ikibuçuk sene süren bir evliliği paylaşan, Paris’te hukuk tahsili yapmış kültürlü, çağdaş, kabuğundan sıyrılmış Türk kadınlarına örnek teşkil edecek Latife Hanım’ın Atatürk’le olan anıları,
5. Atatürk ile aynı saatlerde doğup, birlikte büyüyüp, şiirler okuyan, silah ve Kuran üzerine gizli örgüt toplantılarında yeminler eden, aynı cephelerde savaşmış, döneme damgasını vurmuş Gazi Fethi Bey ve İsmet Bey arasındaki ilişkiler; bunlardan Fethi Bey’in Gazi tarafından kendisine verilen ve yazarın “Sırat köprüsünden geçmek” olarak nitelendirdiği çok partili rejim denemesinde içine düştüğü yanlış anlaşılmanın etkileri ve bunların hatıralarında dile gelmesi,
6. 1930’lar Türkiyesinin yaşadığı krizden yararlanmak isteyen gerici ayaklanma ve bunun sonucunda Asteğmen Kubilay’ın şehit edilişi, arkasından gelen tepkilerin ve isyanın kanlı bir biçimde bastırılışı.

* * *

Amerika’nın sevilen haber spikeri Leslie Mouton kansere yakalanıp saçları dökülünce ekrana perukla çıkmaya başlamıştı.
Geçen cuma, stüdyo öncesi makyaj yaparken “Her şeyden haberdar etmeye söz verdiğim izleyicilerimden kendimi gizlemeye hakkım yok” diye düşündü ve o gece peruğunu takmamaya karar verdi.
Kanal yöneticileri seyircinin tepkisinden çekindi önce, ama sonra kabullendiler. Jenerik döndü, yayın başladı ve 36 yaşındaki Mouton bu kez saçsız gülümsedi seyircilerine;
“İşte bu benim gerçeğim, ben artık kelim ve bunu kabullenmeye karar verdim” dedi.
Yayın bittiğinde kanala çiçek yağıyordu.
Hayranlarının, ona güveni bir kat daha artmıştı.

* * *

Zavallı soyumuz, kim bilir kaç nesildir “maskeli balo”da gibi yaşıyor gündelik hayatını…
Bedenimizin, aklımızın en yalın hallerinde binbir örtü…
İki yüzlülüğün atölyelerinde kalıba dökülen maskeler, mekana ve ihtiyaca göre seçilip takılıyor. En gülünesi halleri ciddiye almamıza, en saçma konuşmaları alkışlamamıza, sıkça tribünlere oynamamıza yarıyor.
Küfretmek istediklerimize iltifat ediyor, kendimizi beğendirmek için rolden role giriyor, bu yorucu oyunun perdesi kapanınca da yatağa girerken maskemizi çıkarıp başucumuza asıyoruz.
Kimsenin karşısındakinin gerçek yüzünü bilmediği ya da bilip de bilmezden geldiği bu karnaval nicedir sürüp gidiyor.

* * *

Sosyal antropolog Ahmet Göngören “Kimlik Bulmacası İçin Kılavuz” kitabında (Patika, 1999) “İlkel toplumlarda maske sadece ayinlerde kullanılır, diğer günlerde duvara asılır, gelecek ayine kadar titizlikle saklanırdı” diyor; “Oysa günümüz toplumunda maske sürekli takılıyor, ancak pek özel anlarda çıkarılıyor. Çünkü ayinsel gösteri kesintisiz biçimde sürüyor”.
Acaba şimdi, atalarımızın yaptığının tersine, yılın bir günü maskelerimizi çıkarıp duvara asmayı ve gösteriye ara verip çoktan defnedilmiş hakikatin anısına, örtülerinden arınmış bir ayin düzenlemeyi becerebilir miyiz?
Doğruyu yalandan ayırt etmenin tamamen imkansızlaştığı bu gayya kuyusunda, herkesin kendini bütün yalınlığıyla sergilediği, içinden geleni söylediği bir samimiyet karnavalında buluşabilir miyiz?
O gün renkli perukları, şaşaalı nutukları, sembolik urbaları, süsleri, takıları, boyaları, rolleri, tavırları, yalanları 24 saat için bir kenara bırakmayı, en tabii, en samimi, en derbeder halimizle ortaya çıkmayı göze alabilir miyiz?
Tek bir gün için olsun, aşkımızı veya nefretimizi önünü ardını hesaplamadan itiraf edip, ikiyüzlülüğün maskesini düşürebilir miyiz?
Gülen masklar, ağlayan masklar, otoriter masklar, şarlatan masklar duvarlara asıldığında ve ruhların asıl çehreleri ortalığa saçıldığında kaç heykel yıkılır, kaçı sağlam kalırdı acaba?
Peki biz o ebedi maskeli balonun 24 saatlik antraktında, çoktan yitirdiğimiz kendi saflığımızı da bulabilir miydik?

* * *

Ya ertesi gün?..
Öylesi bir yüzleşmenin ertesi günü kaçımız ilişkimizi kaldığımız yerden sürdürebilirdik acaba?.. Kaçımız riyasız yeni bir hayata başlayabilirdik?
Bu gece makyajınızı temizlerken ya da makyajını temizleyen birini gözlerken düşünün bunu…
Aman sabah maskenizi takmayı unutmayın!

Can DÜNDAR

Bir öyküsünde demir parmaklıklı pencereden bir mahkûmun hücresine giriveren güvercini anlatır Erdal Öz…
Etli kanatlarıyla mahkûmun başının üzerinden karşı duvara uçar, çarpıp yere düşer.
İlk sersemliğinden sıyrıldığında bu kez karşı duvara vurur kendini…
Mahkûm, misafirini ürkütmemek için siner köşeye…
Güvercinin korku dolu kırmızı cam gözleriyle bakışırlar bir süre…
Güvercin duvara vurmanın acısıyla yeniden havalanıp demir parmaklığa konar. Mahkûm bu kez de yeniden yalnızlığa dönecek olmanın hüznüne bulanır. “Gitmese” diye yakarır içinden…
O sırada kapı açılır; ürkütücü bir görevli içeri girer; güvercin korkuyla havalanınca içeri düşer. Karşı duvara çarpıp görevlinin ayakları dibine serilir.
İki hoyrat el sarılır gövdesine…
Tutuklu güvercin, görevlinin hoyrat ellerinde uzaklaşır.

Bir öyküsünde iki arkadaşı anlatır Erdal Öz…
Bir Akdeniz kasabasında aynı sınıfa düşmüşlerdir.
Çocuklardan biri kitapsız, deftersiz gelmiştir sınıfa; belli ki yoksuldur.
Arkadaşı kitap alır ona…. O da karşılığında uçurtma yapmayı öğretir.
Renk renk kaplama kâğıtlarını kesip nişasta bulamacıyla birleştirerek kocaman bir uçurtma yaparlar.
Bunun keyfiyle, kayalıkların orda, öyküsünü anlatır yoksul olan…
Annesi yoktur, ablası kaçmıştır evden; babasının zulmünden… Ve babası dün gece çok kötü şeyler yapmıştır ona…
“Artık gücüm tükendi. Bununla baş edemeyeceğim” der arkadaşına…
“Sana anlatırım ama kimselere söylemeyeceğine söz ver” der.
Sözleşirler.
Dertleşirler.
Vedalaşırlar.
Ertesi gün kayalıkların dibinde bulunur ölüsü…
Bir uçurtma gibi hışırtıyla gökyüzüne yükselmiş, sonra dönüp ıslak kayalıklara çakılmıştır.
Nedenini bir tek arkadaşı bilir; ama söz vermiştir, söylemez kimselere…

Belki de ölüm, bir yıldız kaymasından fazla bir şeydir.
Belki de yasımız, kayan o yıldıza olduğu kadar, her kayan yıldızla Samanyolumuz biraz daha eksildiğindendir.
Giden, yalnızca ölen değildir; bizden de bir şeyler götürür yanında…
Anılarımız vardır onunla ya da yapıtlarıyla…
Bir imza gününde tebessümünü görmüş, hasta düştüğünde kitap götürmüşüzdür.
Filmlerine, oyunlarına gözyaşı dökmüş, öykülerinde boyun bükmüşüzdür.
O kuruyan muz ağacı bizim bahçededir artık… Hücredeki güvercine ağıt yakmış, uçurtmaya özenen çocuğun acısını çekmişizdir.
Yaralıyken, kanarken direnmenin onurunu ondan öğrenmişizdir.
Ölüm, bütün bunları da öldürür ilk anda…
Öyle sanırız.
Kaybımız kadar kendi eksilmemize de yanarız.
Kururuz; cenazelerle taşlanmış muz ağaçları gibi…

Lakin yanılgıdır bu…
Yıldız kayar, ama asla eksilmez Samanyolu…
“Selvi Boylum Al Yazmalım” oradadır. “Bir Uçurtma Gibi” orada… “Kanayan”, “Güvercin”, “Duvar” orada…
Okudukça, izledikçe,andıkça yaşatırız onları…
Eksilmez, çoğalırız.

Can Dündar

Can DÜNDAR

Narcissus’u bilirsiniz:
Öyle heybetli ve güzelmiş ki, bakmaya doyamazmış kendine…
Gün boyu ayna karşısına geçip kara gözlerini, incecik burnunu, dar kalçalarını, kıvırcık saçlarını seyredermiş hayran hayran…
Bir gün ırmak kenarında gezinirken, sudaki yansımasına ilişmiş gözü…
Uzanıp, iyice bakmak istemiş.
Tam gördüğünde kendini, dengesini kaybedip düşüvermiş ırmağa, kapılıp gitmiş suya…

Yeryüzünün en güzel insanının öldüğünü duyan Tanrı, unutulmaması için O’nu her bahar açan güzel kokulu bir çiçeğe dönüştürmüş.
Narcissus, nergis olmuş.
…
Kıssadan hisse, benden size tavsiye, taze bir nergis verin bugün sevgilinize…
Sonra da, nerede baharsa mevsim, rotasını oraya çevirip içindeki eski baharlara koşan bir gezgin gibi “Bahar getirdim sana” deyin, baharın elinizde olduğunu unutmadan…
Gözlerinizdeki ırmağa baktığınızda kendinizi göreceksiniz; dikkat edin de hayran olup düşmeyin!
Düşüp bahar kokulu bir çiçeğe dönüşmeyin…

* * *

Çünkü “omuz omuza” günlerin vakti geçti. Dayanışma…
Günümüz borsasının değer kaybeden hisse senetlerinden biri artık…
Bireyin keşif çağı, geride kırık dökük yalnızlıklar bıraktı.
Terörün bile bireyselleştiği çağdayız.
Zaman, birlikten kuvvet doğurma zamanı değil; zaman, tek başına dimdik ayakta kalabilmeyi becerme zamanıdır.

* * *

İşte o yüzden alışmalı yalnız*lığa…
Sokaklar dolusu ıssızlıkla başbaşa yaşamayı göze almalı insan…
Güvendiği dağlardaki karlara bakıp ders çıkarmalı…
Hüzünlü bir şarkıyla paylaşılan gecelerde başım dayayacak bir omuz arama huylarından vazgeçmeli…
Sofrada tek tabağa, tabakta az yemeğe alışmalı…
Romanlardan yalnızlığı yücelten paragraflar asmalı evin en görünür duvarlarına…
“Yalnızlık paylaşılmaz/ Paylaşmılsa yalnızlık olmaz” dizeleriyle başlamalı güne…
Telesekretere “şu anda size cevap verebilecek kimse yok” denmeli, “… belki de hiçbir zaman olmayacak…”
Cevapsızlığa, sessizliğe ısınmalı…

* * *

Oysa sessizlik haksızlığa alkıştır.
Haklılığın onuru yaşatır insanı…
Susmanın utancı öldürür.
O yüzden en sessiz gecelerde ”doğruydu, yaptım”la teselli bulmalı insan…
Feryada komşuların yetişmemesine, soğuk duvar diplerinde sessizce ağlaşmaya alışmalı…
Kendiyle hesaplaşmaya çalışmalı…
Gece yastıkla ağlaşmaya, sabah aynayla gülüşmeye, kendiyle hüzünlenip, kendiyle keyiflenmeye hazır olmalı…
Hep başını alıp gidebilecek kadar cesur, ama hep kalıp savaşacakmış kadar gözüpek olabilmeli…
Sessizliği, sese dönüştürebilmeli…

* * *

Ve sırt çantasını her daim hazır tutmalı insan…
Yollarla barışmalı…
Yalnızlığa alışmalı…

Can Dündar

Can DÜNDAR